بایگانی موسیقی دستگاهی

 

جایگاه آشنایی با بایگانی موسیقی برای نوازندگان و خوانندگان

 

دیباچه

خواست من در اینجا تنها آفریدن انگیزه در خواننده ی گرامی است که می خواهد در نوازندگی و یا خواندگی به جایگاهی بالا دست یابد و دیدگاهش پیرامون موسیقی دستگاهی ایران ژرف تر شود. پس از یادگیری و دریافت ژرف گنجینه ی پایه ای و ریشه ای موسیقی دستگاهی ایران که ردیف نامیده می شود، پاره ی سازنده ی دیگری نیز جایگاهی به سزا در پیشرفت روان موسیقایی یک نوازنده و خوانده دارد و آن چیزی نیست جز گوش فرادادن و بررسی کردن خنیاگری و رامشگری برجسته ی پیشینیان. همان است که در آغاز بررسی و سپس گردآوری آن کارهایی که درون ما را می جنباند و تکان می دهد می تواند بسیار سودمند باشد. در زندگی هنری خود با کسان بسیاری برخورد کردم که سالها بود سرگرم یادگیری موسیقی بودند ولی شمار زیادی از رامشگران برجسته را نمی شناختند و یا اگر نامی از او شنیده بودند کارهای زیبای آن هنرمند را نشنیده بودند. پرسش بنیادین این است که چگونه می توان در موسیقی پیشرفت کرد بی اینکه از سرچشمه های زیبای موسیقی بی بهره بود. همین است که در اینجا سیاهه ای از کارهای گذشتگان که شاید کمتر دیده شده را گام به گام خواهم آورد تا خواننده ی کنجکاو به تکاپو بیفتد و برای پیدا کردن کارهایی از گذشتگان تلاش کند. به روشنی باید گفت که با گذر زمان هم چشایی موسیقایی ما ژرف تر خواهد شد و هم آن کارهایی را بیشتر از دیگر کارها به خود می کشد در سیاهه ی کارهای خواستنی ما جای خواهند گرفت. اینگونه نیست که ما به بایست همه ی کارها را همیشه دوست خواهیم داشت و به آنها گوش فرا خواهیم داد. در پایان شماری از کارها، کارهای دلخواه و دوست داشتنی ما خواهند بود و سرچشمه ی پیدایش و پرورش سبک موسیقایی و آفرینش موسیقایی ما خواهند شد. بسنده کردن به یک آموزگار یا یک رامشگر هر چند برجسته در بهترین گونه و چند و چونی، خود رونوشتی خواهد بود از نواخته ها و خوانده های او.

اینکه شما شیفته ی نوازندگی و یا خوانندگی هنرمندی شوید به خودی خود نمی تواند نادرست باشد، ولی آنجایی می توان بر شما خرده گرفت که این شیفتگی به یک پرستش و یا دلباختگی نا سنجیده دگرگون شده باشد، به گونه ای که شما خود را بی نیاز از شنیدن و بررسی کارهای دیگر نوازندگان و خوانندگان می بینید و آفریده های هنرمند خواستنی و دلخواه شما کار را به پایان رسانده است و شما تنها بسنده به پیروی و دنباله روی از او می کنید. شگفت انگیز اینکه هیچ گاه از خود نمی پرسید که چگونه هنرمند دلخواه من به چنین جایگاهی در هنر رسیده است و اگر نگاهی گذرا به بخشی از سرگذشت او که دربرگیرنده ی تلاشهای او برای آموزش موسیقی بوده است بیندازید تازه خواهید دریافت که او تلاش کرده تا جایی که می تواند از سرچشمه های گوناگون بهره برد تا که روزی به گفتار موسیقایی و سبک ویژه ی خود دست یابد.

 

داستان آشنایی من با پدیده ای بنام بایگانی موسیقی ایران

از زمانی که آغاز به یادگیری تار کردم یادم می آید که پدرم از مهربانی ها و توانایی شگفت انگیز علی اکبر خان شهنازی برایم سخن می گفت و نواخته ی ایشان از ردیف پدرش یکی از خواستنی ترین گردآمده ی موسیقایی برایش بود. در بایگانی خانه ی ما که بخشی ریشه در کانون چاووش داشت و بخشی نیز کارهای آماده شده از سوی امیر هوشنگ ابتهاج برای پدرم بود کارهای زیبای رامشگران گذشته دیده می شد و اینگونه بود که ما فرزندان نیز با نوا و آوای خوش موسیقی کهن آشنا شدیم. پس ها برادرم پویان شیفته ی کارهای گذشتگان و گردآوری آنها شد و چنین بود که بایگانی موسیقی خانه ی ما روز به روز پربار تر و پرمایه تر میشد. و من به روشنی می دیدم که یکی از پاره های سازنده ی دگرگونی و رشد ساز من دسترسی به چنین گنجینه ی موسیقایی است.

 

سیاهه ای نمونه وار از بایگانی موسیقی در ایران

سیاهه ی پیش رو در برگیرنده ی نمونه هایی از کارهای نوازندگان و خوانندگانی خواهد بود که از آنها کارهایی با دستگاههای آوا نگار گرفته شده است. این کارها بر روی رویه ای گرد پیاده و با دستگاه ویژه ای پخش می شد. از سوی دیگر این کارها برای زمان پیش از گشایش رادیو در ایران است. تلاش خواهد شد گونه گونی کارهای نوازندگان و خوانندگان نیز نادیده گرفته نشود. برای نمونه بانو قمر با نوازندگان گوناگونی کار کرده است پس تلاش خواهد شد از هر همکاری نمونه ای آورده شود. چیدمان نام ها بر پایه ی بندواژه های نویسه ی زبان پارسی خواهد بود.

 

آواز

سلیمان امیر قاسمی یا سلیم خان

بخش نخست . ماهور . بخش دوم . ماهور . دلکش
به همراهی تار مبشر خاقان قوام

تار

علی مبشر خاقان قوام

تار تنها . بخش نخست . افشاری . بخش دوم . افشاری . عراق

 

نوای تار و ایران

پویا نگاره های کوتاهی از دیدنی های ایران همراه با نوای تار
نوازندگی تار از پرهام ناصح پور در آواز ابوعطا
تماشا کنید!